Je bent niet wat je denkt

Leestijd: 6 minuten

Ja, dat lees je goed: “Wie je denkt dat je bent, dat ben je niet!”

Het was voor mij echt een shock toen ik hierachter kwam en als jij dit nu voor de eerste keer leest en nog nooit in aanraking bent gekomen met het stoïcisme of oosterse filosofieën, dan zal het wel even duren voordat dit inzicht bij je landt.

Er kan zelfs angst of weerstand bij je ontstaan, omdat je al van kinds af aan met een hardnekkig ‘IK’-idee rondloopt.

En toch kun je er in een paar minuten al achter komen dat die ‘Ik ben <…>’ gedachte, waarmee je iedere dag opstaat en al jaren in gelooft, eigenlijk niet klopt.

Geloof je me (nog) niet? Laten we dan eens een gedachtenexperiment doen:

Stel nou dat ik je vraag om aan een sinaasappel te denken, …
Ben je dan een sinaasappel?

Of als ik je vraag om aan je oma te denken, …
Ben je haar dan ook?

En wat nou als ik je zou vragen om te denken aan de tijd dat je vijf jaar oud was? Dan denk je ook niet dat je dat bent, of wel?

En zo kan ik nog wel even doorgaan:

Als je aan een kamerplant denkt, dan ben je geen kamerplant.
Als je aan een konijn denkt, dan ben je geen konijn.
Als je aan je telefoon denkt, dan ben je niet je telefoon.
Als je aan je favoriete acteur denkt, dan ben je hem niet.

Dus als je aan je ‘zelf’ denkt, …
Ben je dat dan wel?

#mindfuck

Toch zijn er genoeg mensen (en misschien doe jij dit ook wel) die van alles over zichzelf denken en daar daadwerkelijk in geloven.

Ze identificeren zich met alles en lijden letterlijk onder de gedachten (lees: zelfkritiek) die ze over zichzelf hebben.

Het antwoord op de vraag: ‘Wie ben jij?’ is bij deze mensen een conclusie geworden die zegt dat ze: dik, dom, lelijk, stom, perfectionist, nutteloos, waardeloos of depressief zijn.

Maar als je niet een sinaasappel, een konijn, je oma of een andere gedachte bent, dan kun je dit dus ook niet zijn!

Vind je dit geen interessante gedachte om te onderzoeken?

Wat je zegt ben je niet zelf 

“Wat je zegt ben je zelf, met je kop door de helft!”

Ik zal dit ongetwijfeld als kind ook hebben geroepen, maar inmiddels ben ik er wel achter gekomen dat deze stelling niet klopt.

“Wat je zegt of denkt, dat ben je helemaal niet!”

Want als er al zoiets als een ‘zelf’ bestaat, dan ben ‘jij’ niet alleen die stem die van alles denkt (en overal wat van vindt), maar OOK dat wat daarnaar luistert (en wat álles waarneemt).

Maar zo voelt het niet en dat is wat we in de psychologie bedoelen met identificeren.

Identificeren betekent dat je gedachten, je gevoelens en je emoties min of meer zo aan elkaar vastzitten, dat je geen onderscheid kan maken tussen wie je bent en wat je denkt en wat je voelt.

Mensen die volledig geïdentificeerd zijn met hun gedachten en gevoelens kunnen hun emoties niet gewoon ervaren, maar denken in plaats daarvan dat ze hun gedachten en gevoelens ook daadwerkelijk zijn.

En dit leidt tot allerlei problemen…

The feedback loop from hell

Je ‘zelf’ voortdurend identificeren met je gedachten en je emoties is ontzettend destructief voor je mentale gezondheid.

Maar er is nog een andere eigenschap van ons brein waar heel veel mensen onder lijden en dat is het vermogen om te reflecteren en bewust te zijn van ons eigen gedrag.

Wij mensen hebben niet alleen een bewustzijn, maar wij zijn ook (voor zover wij weten) de enige soort op aarde die bewust is van zijn eigen bewustzijn.

We hebben het vermogen om gedachten te hebben over onze gevoelens en onze gedachten – en dit zogenaamde zelfbewustzijn zit ons voortdurend in de weg:

We vinden onszelf slecht als we ons slecht voelen. We vinden onszelf schuldig, omdat we ons schuldig voelen. We worden boos, omdat we boos zijn geworden. We vinden onszelf laf, omdat we ons angstig voelen. Etc. Etc.

Mark Manson, de schrijver van het boek ‘The Subtle Art Of Not Giving A Fuck’, omschrijft dit principe als ‘The Feedback Loop From Hell’.

Dit is een vicieuze cirkel waar mensen in terecht komen, wanneer ze een negatieve gedachte hebben of een naar gevoel ervaren.

In plaats van te accepteren dat negatieve emoties erbij horen (en vanzelf weer weggaan als je er niets mee doet), proberen zij zo snel mogelijk van hun nare gevoelens af te komen.

Maar negatieve emoties horen gewoon bij de functie van je brein (om je in leven te houden) en het afwijzen en verdringen van je gedachten (en de gevoelens die daarbij horen) worden hierdoor alleen maar versterkt.

Wat begint als één gedachte of een ongemakkelijk gevoel wordt een shit-storm aan negatieve gedachten en eindigt uiteindelijk in een depressie of een dagelijkse paniekaanval.

“What you resists persists.” – Carl Jung

 ‘The Feedback Loop From Hell’ is in onze westerse samenleving de epidemie van de 21e eeuw, die ervoor zorgt dat we overdreven neurotisch zijn, overmatig gestrest raken en ons waardeloos voelen.

Naar mijn idee is het probleem niet dat we ons niet goed voelen, maar dat we door de boodschappen van alle media van tegenwoordig, vooral vinden dat we ons niet slecht mogen voelen.

We doen er alles aan om ‘succesvol‘ en ‘gelukkig’ te worden en willen vooral zo snel mogelijk van onze ongemakken en onze pijn (die onontkoombaar bij het leven hoort) en ons gedoe afkomen – en worden daar steeds depressiever van.

Identificeer jij je met je emoties en zit je regelmatig vast in een feedback loop met negatieve gedachten?

Dan denk ik dat het tijd is om daar iets aan te doen!

Denken en observeren

Ik kan me heel goed voorstellen dat jij je nu afvraagt hoe je ervoor kunt zorgen dat je je ‘zelf’ minder gaat identificeren met je gedachten en je gevoelens en hoe je kunt voorkomen dat je niet telkens in een negatieve feedback loop belandt.

Als je geen controle hebt over je emoties en de gedachten die in je opkomen (want dat heb je niet), hoe kan je dan in hemelsnaam voorkomen dat deze het overnemen en je niet komt vast te zitten in je eigen negatieve verhaal?

Bovendien kunnen sommige gedachten en overtuigingen die we hebben zo vanzelfsprekend zijn, dat we niet eens door hebben dat we ze denken. Dus hoe kun je hier dan afstand van nemen?

Dit is waar mindfulness en meditatie om de hoek komt kijken.

Niet dat meditatie zo geweldig of leuk is om te doen (dat is het niet), maar het is wel een heel effectieve manier om de volumeknop van die Shit FM zender in je hoofd wat naar beneden te draaien.

Of, zoals Paul Smit het omschrijft in zijn boekje ‘Verlichting voor luie mensen’; minder luisteren naar de muppets in je hoofd.

“All stress begins with one negative thought.” – Rhonda  Byrne

In vele oosterse tradities zoals het boeddhisme en in de ACT (Acceptance and Commitment Therapy) dat daar op gebaseerd is, doen we dit door een onderscheid te maken tussen je ‘denkende zelf’ en je ‘observerende zelf’.

Hiervoor hoef je niet urenlang op een kussen te gaan zitten en veertig wierookkaarsen aan te steken, maar het is goed om vanaf nu meer mindful te worden.

Dit doe je door bewuster naar je ‘zelf’ te leren kijken en naar wat je denkt, ervaart en doet.

Leren kijken naar jezelf

Ga eens rustig zitten en sluit je ogen. Wat gebeurt er dan?

Ik vermoed dat er dan (net als bij ieder ander mens) direct van alles in je opkomt.

Misschien denk je aan je werk of aan je studie of aan wat er op je to-do-list staat en aan wat je vandaag en morgen allemaal nog moet.

Of je merkt dat je hoofd heel erg bezig is met iets wat je laatst gezegd of gedaan hebt en ineens nadenkt over een probleem waar je mee zit.

Geweldig hè?!

Dit is dus het fantastische vermogen van ons zelfbewustzijn en ons denkende brein: nadenken over het verleden en toekomstige gebeurtenissen van ons ‘zelf’.

Niks mis mee. Werkt prima.

Maar als je ‘denkende zelf’ en je ‘observerende zelf’  helemaal met elkaar versmolten zijn, dan heb je een probleem.

Want dan zit je de hele tijd opgescheept met een ‘denkende zelf’ die maar aan het doorratelen is en alle kanten opgaat, terwijl je ‘observerende zelf’ wanhopig toekijkt en zich met al je gedachten en je emoties identificeert.

#themonkeymind

Daarbij is het ook nog eens zo, dat je helemaal geen controle hebt over wat er wel of niet in je bewustzijn verschijnt. Of met andere woorden:

Je kunt er niet voor kiezen om ergens niet aan te denken!

Want als ik je nu vraag om niet aan een banaan te denken, …
dan weet ik zo goed als zeker, dat er ergens in jouw brein het beeld van een banaan opkomt.

“Ah, fuck!”

Hoe meer je vecht, hoe meer het hecht

Het is een kansloze missie om van je gedachten en je emoties af te komen, want hoe meer je probeert om een gedachte of een emotie te verdringen, hoe meer gedachten het worden en hoe krachtiger die emotie wordt.

Negatieve emoties zijn net als drijfzand: “Hoe meer je worstelt om eruit te komen, hoe verder je erin zakt.”

Je kunt gevoelens van nervositeit, boosheid, verdriet schuld, schaamte, spanning en frustratie niet vermijden of onderdrukken.

Dit geldt voor alle negatieve gedachten en pijnlijke emoties: “Hoe meer je ertegen vecht, hoe langer je het in stand houdt.”

De kunst is om deze toe te laten en te accepteren, maar dit kun je pas, als je meer mindful wordt en de ‘denkende zelf’ en de ‘observerende zelf’ bij jezelf herkent!

Als jij jezelf hebt aangeleerd om versmelten met je emoties en je ertegen te verzetten, dan is het goed om eens na te gaan welke stemmetjes in je hoofd je saboteren, waardoor jij telkens zo verkrampt.

Blijf daarbij wel onthouden dat je niet je gevoelens en je gedachten bent en koppel ze niet aan je eigenwaarde.

Als jij je slecht VOELT, dan wil dat niet zeggen dat je slecht BENT; Als jij je waardeloos VOELT, dan wil dat niet zeggen dat je waardeloos BENT; Als jij je hopeloos VOELT, dan wil dat niet zeggen dat je hopeloos BENT.

Dit is één van de belangrijkste lessen om te leren: “We zijn niet onze gedachten en gevoelens, maar dat wat alles kan waarnemen en ervaren.”

We hebben helemaal geen controle over de gedachten en gevoelens die in ons opkomen, maar wél controle over de betekenis die we eraan geven en wat we wel of niet geloven over ons ‘zelf’.

En daarbij is het verstandig om dat aangeleerde zelfbeeld van ons eens wat minder serieus te nemen.


Vind je dit artikel interessant?
Download dan net als 2500+ anderen mijn e-book en ontvang meer inzichten van mij in je mail!



Leon Nan
Vriend en vijand voor verdwaalde mannen die bewuster willen leven en meer standvastig willen zijn.


Hulp nodig?

Wil jij meer rust in je hoofd, energie in je lijf en zin in je dagen? Then let’s talk! Klik hieronder en plan direct een vrijblijvend gesprek.