Je bent niet wat je denkt

Leestijd: 8 minuten

Ja, dat lees je goed: wie je denkt dat je bent, ben je niet.

Dit was voor mij ook wel even een shock toen ik erachter kwam en als jij dit nu voor de eerste keer leest en nog nooit in aanraking bent gekomen met oosterse filosofieën (zoals advaita of het boeddhisme), dan zal het even duren voordat dit inzicht bij je landt.

Er kan zelfs weerstand bij je ontstaan, omdat je al van kinds af aan met een ‘Ik’-idee rondloopt.

En toch kun je er in een paar minuten al achter komen dat die ‘Ik ben …’ gedachte waar je iedere dag mee opstaat en al jaren in gelooft niet klopt.

Geloof je me (nog) niet?
Laten we dan eens een gedachtenexperiment doen:

Stel nou dat ik je vraag om aan een sinaasappel te denken, …
Ben je dan een sinaasappel?

Of als ik je vraag om aan je oma te denken, …
Ben je haar dan ook?

En wat als ik je zou vragen om terug te denken aan de tijd dat je vijf jaar oud was?  Dan denk je ook niet dat je dat nu nog steeds bent, of wel?

En zo kan ik nog wel even doorgaan:

Als je aan een kamerplant denkt, dan ben je geen kamerplant.
Als je aan een konijn denkt, dan ben je geen konijn.
Als je aan je telefoon denkt, dan ben je niet je telefoon.
Als je aan je favoriete acteur denkt, dan ben je hem niet.

Dus als je aan je ‘zelf’ denkt, … ben je dat dan wel?

#mindfuck

Toch zijn er genoeg mensen (en misschien doe jij dit ook wel) die van alles over zichzelf denken en dit vervolgens ook geloven.

Ze identificeren zich met alles en lijden letterlijk onder de gedachten die ze over zichzelf hebben.

Het antwoord op de vraag: ‘Wie of wat ben jij?’ is bij deze mensen een conclusie die zegt dat ze: dik, dom, lelijk, stom, perfectionist, een loser, waardeloos of depressief zijn.

Maar als je niet een sinaasappel, een konijn, je oma of een andere gedachte bent, dan kun je dit dus ook niet zijn!

Vind je dit geen interessante gedachte om te onderzoeken?

Wat je zegt ben je niet zelf 

“Wat je zegt ben je zelf, met je kop door de helft!”

Ik zal dit ongetwijfeld als kind ook hebben geroepen, maar inmiddels ben ik er wel achter gekomen dat deze stelling totaal niet klopt; want wat je zegt of denkt, dat ben je niet.

Want als er zoiets als een ‘zelf’ bestaat, dan ben ‘jij’ niet alleen die stem die van alles denkt en overal wat van vindt, maar OOK dat wat daarnaar luistert.

Maar zo voelt het niet en dat is wat we in de psychologie bedoelen met identificatie.

Je ‘zelf’ identificeren betekent dat je gedachten, je gevoelens en je emoties min of meer zo aan elkaar vast zitten, dat je geen onderscheid kan maken tussen wie je bent en wat je voelt.

Mensen die volledig geïdentificeerd zijn met hun gedachten en gevoelens kunnen hun emoties niet gewoon ervaren, maar denken in plaats daarvan dat ze hun gedachten en gevoelens ook daadwerkelijk zijn.

En dit leidt tot allerlei problemen…

The feedback loop from hell

Je ‘zelf’ identificeren met je gedachten en je emoties kan ontzettend destructief zijn voor je mentale gezondheid.

Maar er is nog een andere eigenschap van ons brein waar heel veel mensen onder lijden en dat is het vermogen om te reflecteren en bewust te zijn van ons ‘zelf’ en van ons eigen gedrag.

Wij mensen hebben niet alleen een bewustzijn, maar wij zijn ook (voor zover wij weten) de enige soort op aarde die bewust is van zijn eigen bewustzijn.

We hebben het vermogen om gedachten te hebben over onze gevoelens en onze gedachten – en dit zelfbewustzijn zit ons voortdurend in de weg:

We voelen ons slecht als we ons slecht voelen. We voelen ons schuldig, omdat we ons schuldig voelen. We worden boos, omdat we boos worden. We worden bang, omdat we ons angstig te voelen.

Mark Manson, de schrijver van het boek ‘The Subtle Art Of Not Giving A Fuck’, omschrijft dit principe als ‘The Feedback Loop From Hell’. Dit is een vicieuze cirkel waar mensen in terecht komen, wanneer ze een negatieve gedachte hebben of een naar gevoel ervaren.

In plaats van te accepteren dat negatieve emoties erbij horen (en vanzelf weer weggaan als je er niets mee doet), proberen zij zo snel mogelijk van hun nare gevoelens af te komen.

Maar negatieve emoties horen gewoon bij je lichaam en bij de functie van je brein en het afwijzen en verdringen van je gedachten (en de gevoelens die daarbij horen) worden hierdoor alleen maar versterkt.

Wat begint als één gedachte of een ongemakkelijk gevoel wordt een shit-storm aan negatieve gedachten en is uiteindelijk de aanleiding voor je depressie of je dagelijkse paniekaanval.

“What you resists persists.” – Carl Jung

 ‘The Feedback Loop From Hell’ is in onze westerse samenleving de epidemie van de 21e eeuw, die ervoor zorgt dat we overdreven neurotisch zijn, overmatig gestrest raken en ons waardeloos voelen.

Het probleem is niet dat we ons niet goed voelen, maar dat we door de boodschappen van alle media van tegenwoordig, vooral vinden dat we ons niet slecht mogen voelen.

We doen er alles aan om ‘succesvol‘ en ‘gelukkig’ te worden en willen vooral zo snel mogelijk van onze ongemakken en onze pijn (die onontkoombaar bij het leven hoort) afkomen – en worden daar steeds depressiever van.

Identificeer jij je ‘zelf’ met je emoties en zit je regelmatig vast in een feedback loop met negatieve gedachten? Dan denk ik dat het tijd is om daar iets aan te doen!

Denken en observeren

Ik kan me heel goed voorstellen dat jij je nu afvraagt hoe je ervoor kunt zorgen dat je je ‘zelf’ minder gaat identificeren met je gevoelens en kunt voorkomen dat je niet telkens in een negatieve feedback loop belandt.

Want als je geen controle hebt over je emoties en de gedachten die in je opkomen (want dat heb je niet), hoe kan je dan in hemelsnaam voorkomen dat deze het overnemen en je niet komt vast te zitten in je eigen negatieve verhaal?

Sommige gedachten die we hebben, kunnen zelfs zo vanzelfsprekend zijn, dat we niet eens door hebben dat we ze hebben. Dus hoe kun je hier dan afstand van nemen?

Dit is waar mindfulness en meditatie om de hoek komt kijken.

Niet dat meditatie zo geweldig of leuk is om te doen (dat is het niet), maar het is wel een heel effectieve manier om de volumeknop  van die ShitFM zender in je hoofd wat naar beneden te draaien.

Of, zoals Paul Smit het omschrijft in zijn boekje ‘Verlichting voor luie mensen’; minder luisteren naar de muppets in je hoofd.

“All stress begins with one negative thought.” – Rhonda  Byrne

In vele oosterse tradities zoals het boeddhisme en in de ACT (Acceptance and Commitment Therapy) dat daar op gebaseerd is, doen we dit door een onderscheid te maken tussen ‘je denkende zelf’ en een ‘je observerende zelf’.

Hier hoef je niet urenlang voor op een kussen te gaan zitten en veertig wierookkaarsen aan te steken, maar het is goed om meer mindful te worden, door bewuster naar je ‘zelf’ te leren kijken en naar wat je denkt en wat je doet.

Leren kijken naar jezelf

Ga eens rustig zitten en sluit je ogen. Wat gebeurt er dan?

Ik vermoed dat er dan (net als bij ieder ander mens) direct van alles in je opkomt.

Misschien denk je aan je werk of aan je studie of aan wat er op je to-do-list staat en aan wat je vandaag en morgen allemaal nog moet.

Of je merkt dat je hoofd heel erg bezig is met iets wat je laatst gezegd of gedaan hebt en ineens nadenkt over een probleem waar je mee zit.

Geweldig hè?!

Dit is dus het fantastische vermogen van ons zelfbewustzijn en ons denkende brein: nadenken over het verleden en toekomstige gebeurtenissen van ons ‘zelf’.

Niks mis mee. Werkt prima.

Maar als je ‘denkende zelf’ en je ‘observerende zelf’  helemaal met elkaar versmolten zijn, dan heb je een probleem.

Want dan zit je de hele tijd opgescheept met een ‘denkende zelf’ die maar aan het doorratelen is, terwijl je ‘observerende zelf’ wanhopig toekijkt en zich met al je gedachten en je emoties identificeert.

Daarbij is het ook nog eens zo, dat je helemaal geen controle hebt over wat er wel of niet in je bewustzijn verschijnt. Of met andere woorden:

Je kunt er niet voor kiezen om ergens niet aan te denken!

Want als ik je nu vraag om niet aan een banaan te denken, …
dan weet ik zo goed als zeker, dat er ergens in jouw brein het beeld van een banaan opkomt.

“Ah, fuck!”

Het is een kansloze missie om van je gedachten en je emoties af te komen, want hoe meer je probeert om een gedachte of een emotie te verdringen, hoe meer gedachten het worden en hoe krachtiger die emotie wordt.

Negatieve emoties zijn net als drijfzand: hoe meer je worstelt om eruit te komen, hoe verder je erin zakt.

Je kunt je emoties en je gevoelens van boosheid, schuld, schaamte, nervositeit of frustratie niet vermijden of onderdrukken.

De kunst is om deze toe te laten en te accepteren en er op een gezondere manier mee om te gaan, maar dit kun je pas, als je eerst de ‘denkende zelf’ en de ‘observerende zelf’ bij jezelf herkent!

Als jij jezelf hebt aangeleerd om heel heftig te reageren op je emoties, dan is het goed om eens na te gaan welke stemmetjes in je hoofd je saboteren, waardoor jij telkens zo verkrampt

En blijf daarbij onthouden dat je nooit je gevoelens en je gedachten bent.

Als jij je slecht VOELT, dan wil dat niet zeggen dat je slecht BENT; Als jij je waardeloos VOELT, dan wil dat niet zeggen dat je waardeloos BENT; Als jij je hopeloos VOELT, dan wil dat niet zeggen dat je hopeloos BENT.

Dit is een van de belangrijkste lessen om te leren: we zijn niet onze gedachten en gevoelens, maar een bewustzijn dat dit kan waarnemen.

We hebben uiteindelijk geen controle over de gedachten en gevoelens die in ons opkomen, maar wél controle over de betekenis die we geven aan onze emoties en wat we over ons ‘zelf’ geloven.

Geloof niet in jezelf

Op onze media kanalen en in de huidige zelfhulpindustrie, zijn we nogal doorgeslagen in de boodschappen over de maakbaarheid van het leven en het werken aan ‘de beste versie van onszelf’. 

Het lijkt een goed idee, maar het heilige geloof in onszelf en in onze zelfredzaamheid, zorgt volgens mij niet voor verlichting, maar voor een heleboel ellende en een bak vol negatieve stress.

“Geloof in jezelf!” is op papier een positieve boodschap, maar het is echt het laatste wat je moet zeggen tegen iemand die al een laag zelfbeeld heeft en zichzelf allemaal waardeloze labeltjes opplakt.

En wanneer je een extreem positief zelfbeeld hebt en jij jezelf fantastisch vindt, dan zal dit geloof je vroeg of laat ook gaan opbreken. (#narcisme)

Hoe serieuzer jij jezelf gaat nemen, hoe beroerder het wordt.

Onderzoeken in de psychologie laten zien dat mensen met een laag zelfbeeld er mentaal op achteruit gaan, als je ze gaat vertellen dat ze in zichzelf moeten geloven of dat ze wel goed genoeg zijn, als dat voor hun diep van binnen niet zo voelt.

Oftewel: je kunt jezelf geen positief zelfbeeld of meer eigenwaarde aanpraten.

Als jij je momenteel onzeker voelt en een lage dunk hebt van je ‘zelf’, dan is het veel verstandiger om jezelf wat minder serieus te nemen en je zelfbeeld wat meer los te laten.

De oplossing is dan niet om nóg meer met jezelf aan de slag te gaan: want dat heilige geloof in je ‘zelf’ is waar het gezeik mee is begonnen.

Stop voortaan met het veroordelen en het fixen van je ‘zelf’!

Want (1) er mankeert in de kern van wie je werkelijk bent helemaal niets aan je – en (2) je ‘zelf’ is geen vast ding waar je aan kan sleutelen tot ‘het af is’ of iets kan worden dat klopt met het plaatje in je hoofd.

Je hoeft jezelf niet te veranderen of te voldoen aan alle verwachting van anderen. In plaats daarvan wil je je ‘zelf’ juist beter leren begrijpen en meer jezelf zijn.

Dit doe je niet door naar de buitenwereld te kijken, maar door naar binnen te gaan en met nieuwsgierigheid naar jezelf te kijken, zonder dat je daar direct een mening en een oordeel over hebt.

Focus niet meer op jezelf, maar observeer je gedrag.

Als jij de gedachten over wie je bent kunt losmaken van je emoties, dan ontstaat er ruimte om afstand te nemen en bewust te worden van de dingen die je doet.

Als je dit gaat (in)zien en die doorlopende identificatie met wat je voelt en wat je denkt kan waarnemen, dan ga je anders naar de wereld kijken.

En als als je anders naar de wereld kijkt, dan verander je vanzelf.


Vind je dit artikel interessant?
Download dan net als 2500+ anderen mijn e-books en ontvang meer inzichten van mij in je mail!



Leon Nan
Vriend en vijand voor verdwaalde mannen die bewuster willen leven en standvastig willen zijn.


Hulp nodig?

Wil jij meer rust in je hoofd, energie in je lijf en zin in je dagen? Then let’s talk! Klik hieronder en plan direct een vrijblijvend gesprek.