Afhankelijke relaties zijn af

Leestijd: 7 minuten

In mijn artikelen en coachingsgesprekken praat ik veel over het belang van goede relaties en het creëren van een ondersteunende omgeving.

Het is namelijk een basisbehoefte van de mens om erkenning te krijgen en om zich verbonden te voelen, want een gevoel van eenzaamheid kan grote nadelen hebben voor onze gezondheid.

Dit houdt echter niet in dat je ten koste van alles in een relatie blijft om een verbinding in stand te houden en afhankelijk wordt van anderen voor je eigenwaarde en je geluk.

Hoe afhankelijker je bent in je relatie(s), hoe vervelender het wordt.

Er zijn altijd uitzonderingen op de regel (want er zijn zat mensen die er een leven lang in kunnen blijven hangen), maar extreem afhankelijke relaties zullen zelden standhouden.

Het zijn relaties met veel conflicten, waarbij mensen continu over hun eigen grenzen en/of die van anderen heen gaan, verslaafd zijn aan drama en elkaar en/of zichzelf regelmatig afbreken – en hierdoor lijden als gevolg.

Verslaafd aan drama

Waarom blijven mensen hangen in ongezonde relaties?

Om in te gaan waarom sommige mensen het zo moeilijk hebben om een ​​ongezonde relatie los te laten, moet je het volgende begrijpen:

Een ongezonde relatie is een relatie waarbij twee mensen emotioneel afhankelijk van elkaar zijn. – Dit  wil zeggen dat ze elkaar gebruiken voor de goedkeuring, de erkenning en het respect die ze zichzelf niet kunnen geven.

Dit in tegenstelling tot een gezonde relatie.

Een gezonde relatie is wanneer twee mensen emotioneel onderling afhankelijk zijn – Dit wil zeggen dat ze elkaar respecteren en erkennen, omdat ze zichzelf goedkeuren, respecteren en vertrouwen.

Mensen in gezonde relaties vermijden drama, omdat ze vinden dat onnodige conflicten afbreuk doet aan de betekenis en het belang van hun relatie.

Dit is wat emotioneel gezonde mensen doen.

Ze verwachten van elkaar dat ze de verantwoordelijkheid voor zichzelf nemen en hun eigen emoties, want alleen dan kunnen ze écht voor elkaar zorgen en op een gezonde en gelijkwaardige manier een verbinding aan gaan.

In plaats van telkens een nieuw drama te verzinnen of het slachtoffer te spelen, om hun liefde te bevestigen en erkenning te krijgen, minimaliseren ze conflicten om meer ruimte te maken voor vriendschap en de liefde die er al(tijd) is.

Een onzeker kind

De meest(e) afhankelijke mensen voelen zich diep van binnen onveilig en onzeker.

Ze hebben anderen nodig om zich ‘goed te voelen’, beschuldigen anderen of zichzelf, zodra ze zich slecht voelen en raken snel geëmotioneerd, wanneer iets niet gaat op de manier waarop zij dat willen en vinden dat het anders moet.

Dit komt grotendeels omdat ze (in hun jeugd) niet geleerd hebben hoe ze hun (psychologische) basisbehoeften op een gezonde manier kunnen invullen.

Daarbij missen ze het vermogen om hun emoties op een gezonde manier te uiten en verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen gevoel.

Kinderen zijn hier het allerbeste voorbeeld van.

Een kind van drie wil het liefst z’n zin krijgen en houdt verder geen rekening met de gevolgen of wat een ander daarvan vindt.

Dit is wat alle peuters doen. Die houden zich niet aan ‘de regels’ en zijn in feite een slaaf van hun verlangens.

Wanneer ze er niet in slagen om -direct-  hun behoeftes te bevredigingen, dan voelen ze zich onveilig en worden ze bang, boos of verdrietig en worden ze onzeker en raken in paniek.

Dit hoort mede bij de eerste fase van ons leven en onze drang om te overleven, omdat we dan veel behoefte hebben aan veiligheid en nog extreem afhankelijk zijn van onze opvoeders en grotendeels gedreven worden door onze primaire drijfveren en ons impulsieve gedrag.

Als ik vroeger mijn zin niet kreeg of niet kon winnen tijdens een spelletje, dan was al snel het huis te klein en ging ik met de wereld (en vooral met mezelf) in gevecht.

In onze pubertijd houden we meestal weinig rekening met onze toekomst of met wat goed is voor onze sociale omgeving en het grote geheel.

We zijn dan vooral bezig om erkenning te krijgen en erbij te horen, en met het ontdekken van onze eigen identiteit.

In deze fase leven we vooral naar de waarden van onze ouders en onze omgeving, omdat we nog niet weten waar onze eigen waarden liggen en wat onze eigen ‘regels’ zijn.

Als kind doen we er alles aan om ons veilig te voelen en gezien en gehoord te worden.

Ook komen we erachter dat we onze omgeving kunnen manipuleren en leren we voorwaardelijk gedrag.

We doen dingen omdat we daar zélf iets aan hebben of iets voor terug krijgen:

‘Als ik ga schreeuwen, dan krijg ik iets lekkers.’
‘Als ik ga huilen, dan word ik getroost.’
‘Als ik braaf ga spelen, dan is mamma blij.’
‘Als ik goed presteer, dan vindt pappa mij lief.’
‘Als ik mijn kamer opruim, dan krijg ik zakgeld.’
‘Als ik deze kleren draag, dan hoor ik erbij.’

Als ik rook, dan vinden anderen mij stoer.’
‘Als ik lieg, dan worden mijn ouders niet boos.’
‘Als ik niet mijn best doe of een fout maak, dan houden ze niet van mij.’
..

Naarmate we ouder worden is het de bedoeling dat we zelfstandiger worden, naar onze eigen waarden leren leven en onvoorwaardelijke keuzes leren maken.

Onze keuzes moeten dan voortkomen uit wat wij zelf belangrijk en waardevol vinden en wat rechtvaardig en ethisch verantwoord is om te doen.

Niet omdat we er iets voor terug willen of omdat we bang zijn voor een reactie uit onze omgeving of (nog steeds) heel erg op zoek zijn naar bevestiging van buitenaf.

De ‘voor-wat-hoort-wat’ mentaliteit, die we allemaal in de eerste jaren van ons leven aanleren, moeten we leren loslaten, omdat het tegen ons gaat werken als we zo leven.

Het grootste probleem van afhankelijke (lees: onveilig gehechte) mensen is echter, dat ze er (diep van binnen) van overtuigd zijn, dat liefde niet onvoorwaardelijk is, maar dat je het ‘moet verdienen’.

Ze maken alles voorwaardelijk en zijn ontzettend afhankelijk geworden van hun omgeving, als het gaat om hun eigenwaarde en hun emotionele welzijn.

Het onzuivere zelfbeeld

Mensen hebben andere mensen nodig, maar wanneer we extreem afhankelijk zijn, dan raken we de verbinding met onszelf en anderen kwijt.

We hebben dan geen aandacht meer voor onze eigen behoeften of we houden geen rekening meer met de behoeften van een ander. #autonomie

Dit is wat afhankelijke mensen doen:

Ze maken de mening en waardering van anderen belangrijker, dan de mening en waardering over zichzelf. Dit zorgt ervoor dat ze hun gedrag aanpassen om goedkeuring of erkenning van anderen te krijgen.

Ze hebben zichzelf aangeleerd om veel te klagen (want dan krijg je ook een vorm van aandacht) en anderen de schuld te geven of om van zichzelf een ‘slachtoffer’ te maken en te zwelgen in hun eigen ellende.

Ze hebben een extreme behoefte aan controle en heel erg de drang om te presteren of om de ‘redder’ uit te hangen (en altijd anderen te helpen), om te compenseren voor hun lage zelfbeeld en hun waardeloze gevoel.

Afhankelijke mensen streven voortdurend naar harmonie óf naar succes en hebben de neiging om te gaan pleasen en/of om mensen emotioneel te manipuleren (door te negeren, chanteren, kleineren, overdrijven, bagatelliseren, etc.) wanneer iets niet gaat zoals zij het willen en ze overweldigd raken door een gevoel van controleverlies.

Ook kiezen ze ervoor om verbaal of fysiek geweld te gebruiken om anderen te ‘overtuigen’ en hun gelijk te krijgen – en hoe afhankelijker ze zijn, hoe dominanter en destructiever het wordt.

Afhankelijke mensen hebben een vals zelfbeeld gecreëerd dat zich kan uiten op twee verschillende manieren, maar die vaak in elkaar overlopen, omdat het eigenlijk twee keerzijden van dezelfde medaille (vormen van schaamte) zijn.

Dit is ook de reden dat deze twee types elkaar aantrekken in een relatie; omdat ze zonder elkaar niet kunnen bestaan.

De gevolgen van schaamte

Schaamte creëert een onzuiver zelfbeeld, wat zorgt voor onverwerkte emoties, die kunnen leiden tot allerlei lichamelijke en mentale klachten.

Een onzuiver zelfbeeld uit zich op doorgaans twee verschillende manieren:
1) een te hoog / grandioos zelfbeeld of 2) een te laag / kwetsbaar zelfbeeld.

1. Te hoog / grandioos zelfbeeld

Kenmerken hiervan zijn:

  • Afwijzen van anderen;
  • Alleen maar respect hebben voor jezelf en geen respect hebben voor je omgeving;
  • Jezelf ‘speciaal’ vinden en denken dat je meer rechten hebt dan een ander;
  • De overtuiging hebben dat je bijzonderder bent dan anderen mensen en dat graag laten merken;
  • Verslaafd zijn aan aandacht;
  • Veel macht en status willen hebben;
  • Veel behoefte aan controle;
  • Weinig of geen empathie tonen;
  • Weinig of geen geweten hebben;
  • Een gebrek aan zelfreflectie (de fout ligt altijd bij de ander);
  • De kritiek van anderen negeren;
  • Agressief en dominant gedrag tonen;
  • Waardering opeisen;
  • Geen nee kunnen accepteren;
  • Vaak overdrijven;
  • Veel jaloezie tonen;
  • Veel bindingsangst.

2. Te laag / kwetsbaar zelfbeeld

Kenmerken hiervan zijn:

  • Zelfafwijzing;
  • Alleen maar respect hebben voor anderen en geen respect hebben voor jezelf;
  • De overtuiging hebben dat je minder bent dan andere mensen en minder rechten hebt dan een ander;
  • Vaak eenzaam voelen;
  • Vaak verlegen zijn;
  • De neiging hebben om anderen op een voetstuk te zetten;
  • Grote moeite hebben met zelfwaardering en veel last hebben van een schuldgevoel, schaamte en extreme zelfkritiek;
  • Conflicten en kritiek van anderen zoveel mogelijk willen voorkomen;
  • Regelmatig situaties proberen te vermijden, waarvan je vermoedt dat ze kwetsend zijn;
  • Voortdurend bezig zijn met hoe anderen zich gedragen en wat anderen van je vinden;
  • Piekeren over alles;
  • Altijd klaar staan om anderen helpen, ook al gaat dit ten koste van jezelf;
  • Geen idee hebben waarom je niet gewaardeerd wordt;
  • Geen nee kunnen zeggen;
  • Andere mensen op een voetstuk plaatsen;
  • Geen gedoe willen en negatieve emoties zoveel mogelijk willen vermijden;
  • Jezelf machteloos voelen;
  • Veel verlatingsangst.

Hoe (on)afhankelijk ben jij?

Hoe (on)afhankelijk we zijn is altijd een optelsom van onze opvoeding, ons karakter en aangeleerde eigenschappen, die we allemaal in meerdere of mindere mate hebben.

Als je minder zelfverzekerd of verlegen bent, dan heb je niet direct een afhankelijke persoonlijkheid en als je behoefte hebt aan controle of aandacht, dan ben je niet per definitie een grandioze narcist, maar ook gewoon mens.

We hebben allemaal onze onzekerheden en allemaal egoïstische en narcistische neigingen in ons en nagenoeg ieder gezond mens is vatbaar voor kritiek en voor de meningen van anderen.

Het gaat echter de verkeerde kant op, wanneer we hierin teveel doorslaan en ons te veel gaan aanpassen of te veel gaan compenseren.

Dit maakt ons namelijk (hoe gek dit ook klinkt) juist ontzettend egoïstisch en zorgt ervoor dat we eigenlijk alleen maar constant met onszelf bezig zijn en daardoor juist uit verbinding raken, wat altijd leidt tot ongezonde relaties en allerlei verslavingen.

Veel mensen die bij mij komen vertonen veel zelfafwijzing en afhankelijkheid.

De mensen met ‘extreem’ narcistisch gedrag zullen zelden bij mij komen, want voor hen ligt het probleem altijd bij een ander en alleen al bij de gedachte aan enige zelfreflectie, raken zij al in paniek.

Het verliezen van onze identiteit kan een pijnlijk proces zijn en het is beangstigend om diep in de spiegel te kijken en op zoek te gaan naar de pijn en alle donkere kanten van onszelf.

Dit is echter de enige manier om van je verslaving (aan controle, presteren, werken, pleasen, alcohol, drugs, eten, gokken, geld, shoppen, sex, status, etc.) af te komen.

En om te voorkomen dat je verder blijft lijden en je dwangmatige en destructieve gedrag alles in je leven kapot maakt en ten koste gaat van je vitaliteit.


Vind je dit artikel interessant?
Download dan net als 2500+ anderen mijn e-book en ontvang meer inzichten van mij in je mail!



Leon Nan
Vriend en vijand voor verdwaalde mannen die bewuster willen leven en standvastig willen zijn.


Hulp nodig?

Wil jij meer rust in je hoofd, energie in je lijf en zin in je dagen? Then let’s talk! Klik hieronder en plan direct een vrijblijvend gesprek.