Aangeleerde hulpeloosheid

Aangeleerde hulpeloosheid is de meest destructieve vijand van verandering.

Oftewel: geloven dat je een slachtoffer bent van je omstandigheden, of diep van binnen denken dat je waardeloos bent en zelf niet in staat bent om iets aan je situatie te verbeteren.

Ik herken het en ik zie het wekelijks terugkomen bij de mensen die ik coach. Het is iets waar we allemaal in meer of mindere mate, onbewust, door beïnvloed worden.

Wat is aangeleerde hulpeloosheid?

De term aangeleerde hulpeloosheid komt uit de psychologie en werd voor het eerst beschreven door Martin Seligman. Hij ontdekte dat mensen (en dieren) die herhaaldelijk situaties meemaken waarin ze geen invloed hebben, op een gegeven moment stoppen met proberen. Zelfs als de situatie verandert en ze wél invloed hebben.

Vertaald naar het dagelijks leven: het is de stem in je hoofd die zegt "het heeft toch geen zin", "ik kan dit niet", "ik ben nu eenmaal zo". Een diepe overtuiging dat verandering buiten je macht ligt.

Hoe ontstaat aangeleerde hulpeloosheid?

Aangeleerde hulpeloosheid wordt vaak gevormd in onze jeugd. Door een onveilige thuissituatie. Door een schoolsysteem dat ons voortdurend op onze tekortkomingen wijst. Door ouders die alles voor ons oplossen, zodat we nooit hebben geleerd om zelf in actie te komen. Of juist door ouders die ons hebben laten verzuipen, waardoor we hebben geleerd dat het toch geen zin heeft om hulp te vragen.

Wij behandelen onszelf als een probleem waar van alles aan mankeert. Ook als we last hebben van fysieke en mentale klachten, zoeken we de oplossingen buiten onszelf. We gebruiken van alles om onszelf af te leiden. Voor iedere klacht hebben we een pil of een prik om de symptomen te verlichten, zonder ooit het onderliggende probleem aan te pakken.

De overtuiging dat iets niet kan, of dat we het niet waard zijn om voor onszelf te zorgen, is vaak het gevolg van trauma waar heel veel mensen mee worstelen, zonder dat ze het weten.

Hoe herken je aangeleerde hulpeloosheid bij jezelf?

Een paar signalen:

Je geeft snel op als iets niet meteen lukt.
Je hebt het gevoel dat het leven jou overkomt, in plaats van andersom.
Je vergelijkt jezelf voortdurend met anderen die het wél lukt.
Je legt de verantwoordelijkheid voor je geluk bij anderen.
Je hebt veel klachten, weinig oplossingen, en wisselt vooral tussen klagen en wegvluchten.

Hoe doorbreek je aangeleerde hulpeloosheid?

Het antwoord is niet meer informatie of nog een zelfhulpboek. Het antwoord is bewustwording, eigenaarschap en oefenen met kleine acties die jou laten zien dat je wél invloed hebt.

Een paar manieren om dit aan te pakken:

Stilte sessies en meditatie. Om in contact te komen met wat er onder je hulpeloosheid zit.

Schaduwwerk. Om de delen van jezelf te integreren die je hebt afgewezen.

Systemische opstellingen. Om de patronen uit je familiesysteem zichtbaar te maken.

Standvastige keuzes. Eén kleine actie waarvan jij weet dat je hem niet zou nemen vanuit je oude patroon.

Reflectievraag

Kijk eens naar de mensen in je leven die je irriteren. En stel jezelf de vraag: wat aan zijn of haar gedrag kan ik niet aannemen? Wat zegt dit over mij? Wat kan ik van hem of haar over mezelf leren?

Want wanneer we wijzen naar de ander, wijzen alle andere vingers naar onszelf. En precies daar begint het werk dat je uit je aangeleerde hulpeloosheid haalt.