Heb jij de juiste waarden?

Jouw identiteit is een optelsom van al jouw ervaringen, overtuigingen en de gedachten die je hebt over jezelf en over de wereld. Dit bepaalt jouw normen en waarden en heeft ontzettend veel invloed op je gedrag en (de kwaliteit van) je leven.

Het is daarom essentieel om te weten wat goede waarden zijn en erachter te komen waar jij op dit moment de meeste waarde aan hecht. Maar dit is veel lastiger dan we onszelf realiseren. De meeste mensen weten helemaal niet wat hun persoonlijke waarden zijn en hebben hier nog nooit bewust over nagedacht.

Dit komt omdat we de meeste waarden die we hebben gewoon (onbewust) overnemen van onze ouders en onze omgeving.

Wat zijn waarden?

Waarden en normen vind je binnen iedere cultuur. Het zijn de gedragsregels die we hanteren voor het creëren van een goed functionerende samenleving.

Eenvoudig gezegd zijn normen de geschreven en ongeschreven regels voor ons gedrag en zijn waarden datgene wat wij persoonlijk belangrijk vinden in het leven.

Hierbij is het belangrijk om te weten, dat onze waarden aangeleerd zijn en van veel factoren afhankelijk zijn. Veel van onze waarden zijn cultureel bepaald, maar persoonlijke waarden kunnen heel erg verschillen en zijn afhankelijk van je karakter, familieachtergrond en je persoonlijke situatie.

In Nederland zijn bijvoorbeeld vrijheid, gelijkheid, democratie, respect en tolerantie, belangrijke waarden die aan het fundament liggen van onze normen, terwijl dit binnen andere culturen en bevolkingsgroepen veel minder ‘normaal’ is.

Soms stemmen onze waarden overeen met de afgesproken regels en de waarden van anderen, maar soms ook niet. Wanneer we allemaal vergelijkbare waarden hebben, dan kunnen we beter samenwerken met elkaar en hebben we een veel leuker leven, dan wanneer deze (te) ver uiteen lopen.

Dit kan het lastiger maken om met anderen samen te werken of voor conflicten zorgen in je leven, wanneer jouw waarden te veel verschillen met die van een ander.

Ook kunnen onze waarden veranderen, omdat we (naar mate we ouder worden) bepaalde zaken minder of meer belangrijk gaan vinden.

Waar hecht jij (meer) waarde aan?

Ieder moment van de dag neem je (bewust en onbewust) beslissingen over hoe je je tijd doorbrengt, wat je aandacht geeft en waar je je energie aan uit geeft.

Jij bent dus een reflectie van jouw waarden en deze waarden worden continu gespiegeld door jouw gedrag.

Dit laatste is belangrijk om te weten, omdat ons gedrag niet altijd overeenkomt met de waarden die we denken en zeggen te hebben:

  • Je vertelt anderen dat je betrokken bent bij het klimaatprobleem, maar pakt voor elke boodschap de auto en eet nog steeds drie keer per dag vlees.
  • Je wilt graag meer energie, maar ligt nog steeds elke avond met een zak chips op de bank TV te kijken en gaat nooit op tijd naar bed.
  • Je zegt dat je waarde hecht aan je gezondheid, maar je drinkt regelmatig alcohol en/of rookt nog steeds een pakje sigaretten per dag.
  • Je vindt het belangrijk om open en eerlijk te zijn, maar je vertelt de mensen om je heen niet wat je eigenlijk al heel lang dwars zit.
  • Je wilt graag een goede band met je familie, maar je spreekt ze zelden om te vragen hoe het gaat.
  • Je wilt graag meer tijd voor jezelf, maar je agenda staat bomvol en je bent continu bezig met (het zorgen voor) anderen.
  • Je wilt graag een leuke relatie, maar je bent meer met je werk bezig en hebt totaal geen interesse in wat je partner doet of gaat liever op stap met je vrienden.

Dan is er blijkbaar toch iets waar je meer waarde aan hecht…

Wat is jouw hoogste waarde?

Mensen hebben behoefte aan veiligheid en verbinding en de behoefte om erkenning te krijgen.

Wanneer we ooit in ons leven een gebrek hebben gehad aan veiligheid, liefde, aandacht, waardering, geld, etc., dan kan dit (onbewust) de belangrijkste drijfveer in ons leven worden.

En dit kan ons leven uiteindelijk negatief (of zelfs destructief) gaan beheersen, zoals bijvoorbeeld:

  • Alleen maar bezig zijn met je lichaam en je uiterlijk, omdat je de gedachte hebt dat anderen anders niet van je houden.
  • Niet goed voor jezelf zorgen, omdat je (diep van binnen) de gedachte hebt dat je niets waard bent.
  • Niet stil kunnen zitten en altijd maar bezig zijn, omdat je je anders nutteloos voelt.
  • Niet stoppen met je studie of je baan, omdat je eigenwaarde afhangt van het behalen van je diploma of de overtuiging dat je niet ‘mag’ opgeven.
  • Geen grenzen aangeven, omdat je meer waarde hecht aan de gevoelens en meningen van anderen.
  • Voortdurend streven naar succes, omdat je het idee hebt dat je dan eindelijk geliefd of goed genoeg bent.
  • Steeds opzoek naar nieuwe relatie(s) en/of aandacht van anderen, omdat je dit vroeger niet of nauwelijks hebt gekregen.
  • Iets achter houden voor de mensen om je heen, omdat je bang bent voor hun reactie, of mensen niet wilt kwetsen uit angst om ze kwijt te raken.

Waarom sommige waarden beter zijn dan anderen

Waarden die gebaseerd zijn op de verkeerde intenties en emoties, kunnen uiteindelijk tegen je werken en schadelijke gevolgen hebben. Het is daarom belangrijk om onderscheid te maken tussen gezonde waarden en waarden die (mogelijk) schadelijk voor je zijn.

In zijn boek ‘The Subtle Art of Not Giving a Fuck’, verdeelt Mark Manson waarden in de volgende categorieën:

Goede waarden:

  • Constructief, gezond
  • Op kennis en informatie gebaseerd
  • Controleerbaar (intrinsiek)

Slechte waarden:

  • Destructief, schadelijk
  • Op emotie gebaseerd
  • Oncontroleerbaar (extrinsiek)

Constructief vs. destructief

Dit lijkt in eerste instantie vanzelfsprekend. Maar of iets een goede waarde is, is nooit helemaal zwart-wit, als je er dieper over nadenkt.

Sommige waarden kunnen namelijk op het eerste gezicht goed lijken, maar uiteindelijk toch negatief of schadelijk zijn voor jezelf en anderen.

Of iets een goede waarde is wordt daarom niet bepaald door WAT je doet, maar hangt heel erg af van je INTENTIE en WAAROM je het belangrijk vindt.

  • Als je een vechtsport wilt leren, omdat je jezelf en anderen wilt beschermen, dan is het een goede waarde. Doe je het omdat je mensen pijn wilt doen, dan niet.
  • Als je graag een studie wilt doen, omdat je het interessant vindt en jezelf wilt ontwikkelen, dan is het een goede waarde. Doe je het omdat je heel graag de slimste wilt zijn, dan niet.
  • Als je graag iets doet voor een ander, dan is het positief. Als je het alleen maar doet, omdat je dan ook iets terugverwacht, dan niet.

Emotie vs. informatie

Veel mensen maken keuzes op basis van hun emoties in plaats van op basis van kennis en informatie.

Uit psychologische onderzoeken blijkt echter, dat onze emoties heel erg gericht zijn op de korte termijn en over het algemeen misleidend en egocentrisch zijn. Ze leiden in de meeste gevallen tot beslissingen die op de langere termijn zelden goed uitpakken.

De enige manier om hieruit te komen, is door minder waarde te hechten aan je gevoelens en te doen wat het juiste is om te doen, niet wat op dat moment ‘goed voelt’. En dat is in de meeste gevallen pijnlijk en niet eenvoudig.

Het is een uitdaging om niet geïrriteerd te raken wanneer je ‘het gevoel’ hebt dat je vriend(in) je negeert en het zal niet ‘prettig voelen’ om je collega aan te spreken op de kwaliteit van zijn of haar werk. Maar als je open en eerlijk wilt zijn in je relatie(s), dan zal je daar overheen moeten stappen.

Mensen die veel waarde hechten aan hun gevoel nemen ook zelden verantwoordelijkheid voor hun emoties en plaatsen de oorzaak buiten zichzelf. Ze vinden vooral dat de wereld moet veranderen en voelen zich vaak een slachtoffer en geven anderen de schuld.

Ze zijn meer bezig met (het onderdrukken van) hun gevoelens of met het rechtvaardigen van hun emoties en zijn hierdoor zelfs in staat om zichzelf en anderen pijn te doen.

Controleerbaar vs. oncontroleerbaar

Goede waarden zijn waarden die binnen je macht liggen en waar je zelf controle over hebt. Denk hierbij met name aan goede karaktereigenschappen

Wanneer je dingen waardeert die buiten jezelf liggen en waar je geen controle over hebt, dan geef je in principe je leven uit handen. Of dit nu gaat om je gewicht, het winnen van een wedstrijd, het opzetten van een succesvolle onderneming, het vinden van een nieuwe baan, het kopen van een dure auto, of een nieuwe relatie…

Als jij veel waarde hecht aan wat je bezit, wat je bereikt, hoeveel geld je verdient, hoe je eruit ziet, of wat anderen van jou vinden, dan ga je zeker in de problemen komen.

  • Als ik deze promotie maak, dan ben ik succesvol;
  • Als ik deze studie haal, dan ben ik goed genoeg;
  • Als ik slank ben, dan ben ik aantrekkelijk;
  • Als ik altijd voor anderen klaar sta, dan word ik gewaardeerd;
  • Als ik een leuke relatie heb, dan ben ik gelukkig;
  • Als ik niet bel, dan is hij/zij teleurgesteld
  • Als ik dit zeg, dan wordt hij/zij vast boos

Er is niets mis met geld verdienen, een carrière of de waardering en erkenning van anderen. Maar het kan beter niet de allerbelangrijkste reden zijn waarom jij jezelf waardeert en waarom je doet wat je doet.

Enkele voorbeelden van slechte, ongezonde waarden:

  • Je altijd goed willen voelen (bijv. door eten, drank, drugs, etc.)
  • Door iedereen geliefd willen zijn (people pleasen)
  • Nooit alleen willen zijn
  • Iets van jezelf verbergen
  • Zelfmedelijden
  • Schaamte
  • Onverschilligheid
  • Altijd het middelpunt van de aandacht willen zijn
  • Altijd gelijk willen hebben
  • Andere mensen gebruiken
  • Anderen manipuleren of domineren door (verbaal/fysiek) geweld

Enkele voorbeelden van goede, gezonde waarden zijn:

  • Eerlijkheid
  • Verantwoordelijkheid
  • Bescheidenheid
  • Kwetsbaarheid
  • Voor jezelf opkomen
  • Opkomen voor anderen
  • Zelfrespect
  • Zelfcompassie
  • Nieuwsgierigheid
  • Creativiteit

Wie ben jij?

Wanneer je ergens vastloopt in je leven, dan betekent dit per definitie dat je oude waarden niet meer werken.

Je zal dan afscheid moeten nemen van je oude waarden en moeten besluiten dat iets anders vanaf nu belangrijker voor je is.

Dit is echter niet zomaar een kwestie van willen, maar betekent dat je moet werken aan een nieuwe identiteit.

Je moet dan gaan definiëren wie die persoon is en beslissen in welke richting jij jezelf wilt ontwikkelen. Je mag dan ontdekken wie je wilt zijn en welke waarden beter bij je passen.

En dit is niet alleen moeilijk, omdat we een deel van onze identiteit kwijt raken, maar ook omdat we vaak niet goed weten waar we zo (extreem) aan gehecht zijn.

Sommige waarden kunnen namelijk heel diep zitten, omdat ze voortkomen uit onze opvoeding en wat we in het verleden hebben meegemaakt.

Hierdoor kunnen we als volwassene vastlopen in waarden die we in onze kindertijd en/of pubertijd al hebben ontwikkeld, maar nu een negatieve invloed hebben op ons gedrag.

Wie je denkt dat je bent, ben je niet

Wanneer je telkens terugvalt in je oude gedrag of moeite hebt met keuzes maken en prioriteiten stellen, dan betekent dit nogmaals per definitie dat je ergens anders nog meer waarde aan hecht.

Veel mensen hebben echter geen idee wat hun huidige waarden zijn en waarom ze (elke keer weer) vastlopen in hun leven.

Onze verhalen zijn namelijk zo vanzelfsprekend, dat we er niet eens van bewust zijn dat we het doen. Of we zien wel dat er iets mis gaat, maar we weten niet waarom en missen het inzicht om hier een oplossing voor te bedenken, ondanks alle informatie en adviezen van anderen.

Het is ook niet eenvoudig om deze inzichten te krijgen. Dit komt omdat je:

1: Niet weet wat je niet weet.
2: Niet weet wat je ‘moet doen’ om tot nieuwe inzichten te komen.

We zien namelijk wat we willen zien en geloven zo sterk in onze eigen overtuigingen en vooroordelen, dat we onszelf daarmee voortdurend voor de gek houden.

Oftewel; we gaan geloven in onze eigen ‘bullshit’! We verdedigen onze identiteit en onze eigen standpunten en zijn hierdoor zelden in staat om onszelf objectief te bekijken en kritisch te zijn over wat we doen.

Bovendien is het veel gemakkelijker om het probleem buiten onszelf neer te leggen en om te zien wat er ‘mis is’ met anderen, dan te ontdekken wat er allemaal aan onszelf ‘mankeert’.

De meeste mensen zijn niet bereid (of niet in staat) om écht naar binnen te gaan en eerlijk te zijn over zichzelf, tegenover zichzelf, en verzinnen allerlei excuses om hier onderuit te komen.

We durven het niet, omdat we ergens diep van binnen weten dat we niet altijd doen wat het beste voor ons is én voor de mensen om ons heen. – en dat is pijnlijk.

Maar wanneer je daadwerkelijk iets wilt veranderen, dan moet je leren om met zelfcompassie en een eerlijke blik naar jezelf te kijken.

Je moet leren om het (valse) zelfbeeld dat je hebt gecreëerd los te laten en bereid zijn ook de negatieve kanten van jezelf te willen zien, zonder jezelf daarvoor te schamen of extra te veroordelen.

Wie ben je echt?

Vergeet alle gedachten en verhalen die je over jezelf hebt gecreëerd en ga de komende weken eens goed kijken naar je eigen GEDRAG.

Hierbij is het dus belangrijk om te kijken naar wat je daadwerkelijk ZEGT en DOET en niet wat je graag zou willen zien!

Stel jezelf hierbij de volgende vragen:

> Wat is mijn hoogste waarde? Wie of wat is momenteel het belangrijkste (doel) in mijn leven en welke positieve en negatieve invloed heeft dit op mijn gedrag?

> Wat vind ik van de manier waarop ik communiceer met mezelf en anderen? Hoe behandel ik de mensen in mijn omgeving? Hoe praat ik tegen mezelf?

> Maak ik mijn eigen keuzes? Heb ik voldoende autonomie in mijn leven of handel ik meer op basis van wat anderen van mij willen/verwachten?

> Wat doe ik niet? Welke mensen, gesprekken, taken of situaties vermijd ik en/of durf ik momenteel niet onder ogen te komen?

> Behandel ik anderen en mijzelf met compassie en respect? Veroordeel ik mezelf en anderen? Voel ik me vaak schuldig of schaam ik me ergens voor?

> Zorg ik goed voor mezelf? Welke gewoonten hebben momenteel een nadelige invloed op mijn lichamelijke en/of mentale gezondheid?

Leef jij momenteel met de juiste waarden? Laat het me weten!


Vind je dit artikel interessant? Meld je dan net als 750+ anderen aan voor de nieuwsbrief en je ontvangt wekelijks een update of een waardevol inzicht van mij in je mail!



HULP NODIG?